Debaty sejmoweIII Kadencja

Odpowiedź na interpelację w sprawie zadośćuczynienia ofiarom represji ze strony III Rzeszy

   W odpowiedzi na pismo nr SPS-0202/712/98 z dnia 17 czerwca 1998 r. w sprawie interpelacji posłów Krystyny Cencek i Władysława Adamskiego, dotyczącej odszkodowań dla Polaków za prześladowania nazistowskie, pragnę poinformować, iż w odniesieniu do powyższej sprawy udzielałem wyjaśnień w związku z interpelacjami pana posła Mirosława Podsiadło oraz pani poseł Małgorzaty Okońskiej-Zaremby. W związku z powyższym pragnę powtórzyć najważniejsze tezy zawarte w wyżej wymienionych odpowiedziach.    Ze względu na sytuację międzynarodową po drugiej wojnie światowej dochodzenie roszczeń z tytułu prześladowań nazistowskich, w tym pracy przymusowej, było utrudnione lub niemożliwe, a niektóre traktaty odkładały tę kwestię do czasu zawarcia regulacji pokojowej z Niemcami. W przypadku Polski dopiero po zawarciu traktatu 2+4 w 1990 r., a także traktatów polsko-niemieckich o potwierdzeniu istniejącej granicy (1990) oraz o dobrym sąsiedztwie i przyjaznej współpracy (1991), doszło w dniu 16 października 1991 r. do dwustronnej regulacji umownej między Polską a Niemcami w sprawie osób prześladowanych przez reżim narodowosocjalistyczny (tzw. porozumienie Żabiński-Kastrup).    Na mocy tego porozumienia rząd niemiecki przekazał sumę 500 mln DM na rzecz Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝, której celem jest ˝udzielanie pomocy ofiarom prześladowania nazistowskiego˝, zaś jej środki przeznaczone są ˝dla szczególnie poszkodowanych ofiar prześladowań nazistowskich˝ uwzględniając ˝kryteria ciężkich szkód na zdrowiu i obecnie trudnej sytuacji materialnej˝.    Wobec powyższego zobowiązania rządu RFN rząd polski stwierdził, że ˝uważa sprawy, będące przedmiotem niniejszego porozumienia, za ostatecznie uregulowane˝ i że ˝nie będzie dochodził dalszych roszczeń obywateli polskich, które mogłyby wynikać w związku z prześladowaniem nazistowskim˝. Tego rodzaju klauzule znajdują się w umowach dwustronnych zawartych przez RFN z wieloma państwami.    Zawierając porozumienie z Niemcami w październiku 1991 r. rząd polski dokonał co było w jego mocy w dziedzinie międzynarodowoprawnej. Należy jednak pamiętać, że umowa stwierdza: ˝oba rządy zgodne są co do tego, że nie powinno to oznaczać ograniczenia praw obywateli obu państw˝, przy czym zaimek ˝to˝ odnosi się do zrzeczenia się przez rząd polski dochodzenia w imieniu swych obywateli wynikających z prawa międzynarodowego roszczeń z tytułu prześladowań nazistowskich. Roszczenia obywateli polskich oparte na prawie niemieckim pozostają zatem nienaruszone.    Roszczenia powyższe mają charakter cywilnoprawny. Istnieją one w systemie prawa krajowego państwa, przed którego sądami możliwe jest dochodzenie tych roszczeń, czyli w tym przypadku w systemie prawa niemieckiego. O możliwości takiej świadczy m.in. wyrok niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z 13 maja 1996 r., a także niektóre (nie zawsze jeszcze prawomocne) wyroki niemieckich sądów powszechnych. Natura cywilnoprawna tych roszczeń sprawia, że z pozwem przed sądem niemieckim wystąpić mogą tylko poszkodowane osoby fizyczne, prześladowane przez III Rzeszę, a nie państwo polskie.    Biorąc pod uwagę okoliczność, że umowa z 1991 r. została w zasadzie wykonana i jej renegocjowanie jest bezprzedmiotowe, wydaje się, że należy poszukiwać sposobów załatwienia sprawy na drodze politycznej. Jednym z elementów tego działania, co sygnalizowałem w odpowiedzi na interpelację pana posła Mirosława Podsiadło, jest mobilizowanie opinii publicznej w Niemczech na rzecz rozwiązań politycznych. Między innymi podczas mojej niedawnej wizyty w Bonn prowadziłem rozmowy, których celem było w szczególności znalezienie sposobów dla udzielenia przez przemysł niemiecki (wykorzystujący w czasie wojny niewolniczą pracę obywateli podbitych państw) wsparcia finansowego na rzecz działającej skutecznie Fundacji ˝Polsko-Niemieckie Pojednanie˝.    Pragnę jeszcze raz ponowić moje zapewnienia, że rząd nie będzie szczędził wysiłków dla znalezienia efektywnego rozwiązania, które zapewniłoby odpowiedni sposób finansowania Fundacji.    Minister    Bronisław Geremek    Warszawa, dnia 30 czerwca 1998 r.